ပညာပေးစာစုများ

ယနေ့ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့သည် “ကမ္ဘာ့ရေဝပ်ဒေသများနေ့” ဖြစ်ပါသည်။ ရေဝပ်ဒေသများသည် လူသားတို့၏ ကျန်းမာရေးနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ရေရှည်တည်တံ့မှုအတွက် အဓိကကျသော ဝန်ဆောင်မှုများဖြစ်သည့်- ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ ကြွယ်ဝမှု၊ ရေအရင်းအမြစ် ထိန်းညှိခြင်းနှင့် ရာသီဥတုဒဏ်ခံနိုင်ရည်ရှိခြင်း၊ ကာဗွန်စုပ်ယူမှု၊ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းမှုနှင့် စားနပ်ရိက္ခာဖူလှုံရေး၊ ယဥ်ကျေးမှုနှင့် အပန်းဖြေမှုတန်ဖိုး စသည့် အကျိုးကျေးဇူးများစွာကို ပေးဆောင်လျက်ရှိပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေဝပ်ဒေသများသည် (၁) စိုက်ပျိုးမြေနှင့် ငါး ပုစွန်မွေးမြူရေးကန်များ ချဲ့ထွင်ခြင်း၊ (၂) သစ်တော ပြုန်းတီးမှုနှင့် ဒီရေတောများဆုံးရှုံးခြင်း၊ (၃) စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းနှင့်  ညစ်ညမ်းမှုအမျိုးမျိုး၊ (၄) ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၊ (၅) စနစ်ကျနမှု အားနည်းသော အခြေခံ အဆောက်အဦ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်း စသည့် အဓိကခြိမ်းခြောက် မှုများကို ပြင်းထန်စွာ ရင်ဆိုင်နေရပါသည်။ ၂၀၂၁ […]

ယနေ့ ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့သည် “အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သန့်ရှင်းသောစွမ်းအင်နေ့” ဖြစ်ပါသည်။ သန့်ရှင်းသောစွမ်းအင်ဆိုသည်မှာ သက်ရှိလူသားများနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိခိုက်မှု မရှိသော (သို့) နည်းစေသော၊ ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲ စွမ်းအင်ကို ဆိုလိုပါသည်။ သန့်ရှင်းသောစွမ်းအင်များအနေဖြင့် နေစွမ်းအင်၊ လေစွမ်းအင်၊ ရေစွမ်းအင်၊ ဘူမိအပူစွမ်းအင်၊ ဇီဝစွမ်းအင်နှင့် သမုဒ္ဒရာစွမ်းအင်တို့ ပါဝင်ပြီး လူသားများနှင့် ကမ္ဘာကြီးအတွက် အကျိုးကျေးဇူးများစွာ ပေးစွမ်းလျက်ရှိပါသည်။ သန့်ရှင်းသောစွမ်းအင် စနစ်တခုသို့ ပြောင်းလဲနိုင်ရန်အတွက် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီး၊ အထူးသဖြင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် အများဆုံးထုတ်လွှတ်ရာ ရင်းမြစ်များဖြစ်သည့် စက်မှုဖွံဖြိုးပြီး နိုင်ငံများမှ တက်ကြွစွာ ပူးပေါင်းပါဝင်ရေး၊ လှုပ်ရှားမှုများ မြှင့်တင်ရေးရည်ရွယ်၍ ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့ ကို “အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သန့်ရှင်းသောစွမ်းအင်နေ့” အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်

နိဒါန်း တောင်စဉ်တောင်တန်းများသည် ကမ္ဘာကုန်းမြေပြင်၏ (၂၀%) ကျော်ရှိကြောင်းနှင့် လူဦးရေ တစ် ဘီလျံကျော် နေထိုင်လျက်ရှိကြောင်း လေ့လာသိရှိရပါသည်။ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ၏ တရားဝင်မိတ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းတခုဖြစ်သည့် Mountain Partnarship ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ တောင်တန်းများသည် ကမ္ဘာမြေအတွက် ရေချိုအရင်းအမြစ်အားလုံး၏ (၆၀-၈၀) % ကို ဖြည့် ဆည်းပေးနေသည့် ကမ္ဘာ့ရေစင်ကြီးများ(Water Tower) ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ခန့် သည် အသက်ရှင်သန်နေထိုင်ရန်အတွက် ရေချိုအရင်းအမြစ်သာမက အစားအစာနှင့် သန့်ရှင်း သော စွမ်းအင်များပါ ရရှိရေး တောင်ပေါ်ဂေဟစနစ်ဝန်ဆောင်မှုများပေါ်တွင် မှီခိုနေပါသည်။ ထို့အပြင် မတူကွဲပြားသော ဘာသာစကားများနှင့် မိရိုးဖလာ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးတမ်းများ စုံလင်စွာရှိသည့် ဒေသခံပြည်သူများ နေထိုင်ရာဒေသများလည်းဖြစ်ပါသည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတောင်တန်းများနေ့ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၂၀)ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သော ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ

မြေဆီလွှာသည် ကမ္ဘာဂြိုလ်ရှိ သက်ရှိများအားလုံးအတွက် အကျိုးကျေးဇူးများစွာ ထောက်ပံ့ ပေးလျက်ရှိပြီး ယင်းအရေးပါမှုကို တကမ္ဘာလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အလေးထား မြှင့်တင်နိုင်စေ ရန်နှင့် ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန်အတွက် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့ကို “ကမ္ဘာ့မြေဆီလွှာနေ့” အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြပါသည်။ ကမ္ဘာ့မြေဆီလွှာကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ခြင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သဘာဝစနစ်တခုလုံးကို ရေရှည်တည်တံ့အောင် ထိန်းသိမ်းခြင်းဖြစ်ပြီး စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မွေးမြူရေးကို အဓိကထားသော မိမိတို့မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် မြေဆီလွှာထိန်းသိမ်းရေးသည် နိုင်ငံသားတိုင်း၏ ပစ္စုပ္ပန်ကာလ ရှင်သန်မှုကို အဓိကအထောက်အပံ့ပေးရုံမျှမက နောင်မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာအတွက်လည်း ရပ်တည်ရှင်သန်ကြီးထွားရန် အမွန်မြတ်ဆုံးသော အမွေပင်ဖြစ်ပါသည်။ သို့ဖြစ်ပါ၍ ပြည်သူ လူထုအနေဖြင့် တာဝန်သိသိ စေတနာရှိရှိဖြင့် ကမ္ဘာ့မြေဆီလွှာ ထိန်းသိမ်းစီမံအုပ်ချုပ်ရာတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ကြပါရန် တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ရင်း-    – ကမ္ဘာ့မြေဆီလွှာနေ့ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ    – မြေဆီလွှာဖြစ်ပေါ်လာပုံအဆင့်ဆင့်    –

နောက်ခံသမိုင်း ​၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံက နိုဝင်ဘာလ (၅)ရက်နေ့ကို ကမ္ဘာ့ ဆူနာမီ အသိပညာပေးရေးနေ့ (World Tsunami Awareness Day) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံများ၊ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် အရပ်ဖက် အဖွဲ့အစည်းများအား ဆူနာမီနှင့် ပတ် သက်သော အသိပညာများ မြှင့်တင်ရေးနှင့် ဘေးအန္တရာယ်ကြောင့် ထိခိုက်ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေလျှော့ချ ရေးတို့အတွက် တီထွင်ဆန်းသစ်သော နည်းလမ်းများကို မျှဝေရန် တောင်းဆိုခဲ့ပါသည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ကမ္ဘာ့ ဆူနာမီ အသိပညာပေးရေးနေ့ ဦးတည်ချက်မှာ “နှစ်(၂၀) မြောက် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ဆူနာမီအထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ယင်းမှ လေ့လာသိရှိခဲ့မှုများကို ကလေးသူငယ်များနှင့် လူငယ်မျိုး ဆက်သစ်များထံ ပေးပို့ခြင်း” (commemorating the 20th Anniversary of

“ကြံ့ခိုင်လှပ အနာဂတ်ဘဝ၊ မျိုးဆက်သစ်စွမ်းအား မြှင့်တင်ကြ” နှစ်စဥ် အောက်တိုဘာလ (၁၃) ရက်နေ့သည် “အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ထိခိုက်ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေလျှော့ချရေးနေ့” ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ထိခိုက်ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေလျှော့ချရေးနေ့၏ ဆောင်ပုဒ်မှာ “ကြံ့ခိုင်လှပ အနာဂတ်ဘဝ၊ မျိုးဆက် သစ်စွမ်းအား မြှင့်တင်ကြ” (“Empowering the next generation for a resilient future”) ဖြစ်ပါသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဆန်ဒိုင်းမြို့၌ ကျင်းပခဲ့သော တတိယအကြိမ်မြောက် သဘာဝဘေး အန္တရာယ်ထိခိုက်ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေလျှော့ချရေးဆိုင်ရာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂညီလာခံတွင် သဘာဝဘေး အန္တရာယ်များ၏ သက်ရောက်မှုများသည် ဒေသန္တရအဆင့်တွင် အပြင်းထန်ဆုံးဖြစ်ကြောင်း၊ အသက်ပေါင်းများစွာ ပျက်စီးဆုံးရှုံးနိုင်ခြေရှိမှု၊ လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေးအခြေအနေများ မတည် မငြိမ်ဖြစ်နိုင်ခြေရှိမှုတို့အား နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းကို သတိပေးကြေညာခဲ့ပါသည်။ ရုတ်တရက်ဖြစ်ပေါ်လာသော

မြန်မာနိုင်ငံတွင် တိုင်းရင်းသားများ သဘောတူလက်မှတ်ရေးထိုးထားသော ပင်လုံစာချုပ်ပါ ကတိ ကဝတ်ကို လစ်လျူရှုအာဏာသိမ်းကာ တစ်ပါတီ ဗဟိုဦးစီးစနစ်ကျင့်သုံးခဲ့မှု၏ အကျိုးဆက်ကြောင့် နှစ်ပေါင်း ၇၀ နီးပါး တိုင်းရင်းသားဒေသများတွင် ငြိမ်းချမ်းမှုဆိတ်သုံးခဲ့ရပါသည်။ အဆိုပါဒေသရှိ သစ်တော၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ၊ ကျောက်မျက်၊ သတ္တုအမျိုးမျိုး၊ ရေနံနှင့် ဓါတ်ငွေ့ စသည့် သယံဇာတများသည် မူလပိုင်ဆိုင်သူ အစစ်အမှန်ဖြစ်သော တိုင်းရင်းသားများက စနစ်တကျစီမံအုပ်ချုပ်ခွင့် မရရှိခဲ့သဖြင့် ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် အပြည့်အဝအထောက်အကူမဖြစ်ဘဲ ပျက်စီးပြုန်းတီးခဲ့ရရုံမျှမက ဒေသ၏သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ပါ ထိခိုက်ခဲ့ရပါသည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈) အရ ပါတီစုံဒီမို ကရေစီစနစ်နှင့် ရွေးကောက်ပွဲကို စတင်ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲကာ တိုင်းရင်းသား အဖွဲ့များနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆွေးနွေးပွဲများ စတင်ခဲ့ပါသည်။ သို့သော်လည်း ၂၀၂၁-ခုနှစ်တွင် ဒီမို ကရေစီနည်းကျ

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အပူပိုင်းဒေသများနေ့သည် အပူပိုင်းဒေသရှိ နိုင်ငံများ ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့နေရသော ထင်ရှားသော စိန်ခေါ်မှုများနှင့် အခွင့်အလမ်းများကို မီးမောင်းထိုးဖော်ပြပြီး အပူပိုင်းဒေသရှိ မြောက်မြားလှစွာသော မတူကွဲပြားမှုများကို ဂုဏ်ပြုဖော်ပြရန် ကျင်းပခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ အပူပိုင်းဒေသများ ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့နေရသော ပြဿနာများနှင့် ပတ်သက်၍ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအားလုံးတွင် အသိပညာများ မြှင့်တင်ရန်နှင့် အပူပိုင်းဒေသများသည် ကျွန်ုပ်တို့ဘဝတွင် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေကြောင်းကို မီးမောင်းထိုးပြရန်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ထိုသို့ကျင်းပခြင်းသည် အပူပိုင်းဒေသ၏ တိုးတက်မှုများကို အကဲဖြတ်ရန်၊ အပူပိုင်းဒေသဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများကို မျှဝေရန်နှင့် ဒေသ၏ မတူကွဲပြားမှုများနှင့် အလားအလာများကို အသိအမှတ်ပြုရန် အခွင့်အလမ်း တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ အပူပိုင်းဒေသသည် ကမ္ဘာမြေ၏ ဒေသတစ်ခုဖြစ်ပြီး အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ကရကဋ်ရာသီ၏ အပူပိုင်းဒေသနှင့် မကာရရာသီ၏ အပူပိုင်းဒေသကြားရှိ ဧရိယာကို သတ်မှတ်သည်။

ပုဂံ (ခေါ်) တမ္ပဒီပ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးဧကရာဇ်နိုင်ငံတည်ထောင်ရာ မြို့တော် ဟူ၍ မြန်မာတို့အတွက် အမျိုးသား ရေး လက္ခဏာတစ်ရပ်အနေဖြင့် လည်း ကောင်း၊ များပြားလှသည့် ရှေးဟောင်း လက်ရာ စေတီပုထိုးများကြောင့် လည်း ကောင်း၊ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်တို့ကို ဆွဲ ဆောင်ရာနေရာအဖြစ်လည်းကောင်း ကမ္ဘာ ကျော်သည့် နေရာတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ၂၀၁၉ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ယူနက်စကိုမှကျင်းပသည့် ၄၃ကြိမ်မြောက် အစည်းအဝေး၌ ပုဂံရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှု ဒေသတစ်ခုလုံးကို ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့ အမွေ အနှစနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပါသည်။ လွန်ခဲ့သောရက်များက ညောင်ဦး မြို့သည် ကမ္ဘာ့အပူဆုံးမြို့များထဲတွင် ပါဝင် ခဲ့ပါသည်။ ထိုကဲ့သို့သော အပူချိန် မြင့်မားမှု ကြောင့် ပုဂံအမွေအနှစ်ဒေသအတွင်း နေ ထိုင်သူများနှင့် ခရီးသွား လာရေးကဏ္ဍ

“ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ရေရှည်တည်တံ့ရန် ထိန်းသိမ်းရေးအစီအစဉ်များတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ရန်” ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများတွင် အပင်၊ တိရစ္ဆာန်များနှင့် ပိုးမွှားအင်းဆက်များသာမက မျိုးစိတ်များတွင် ပါရှိသည့် မျိုးရိုးဗီဇအမျိုးမျိုး (ဥပမာ- သီးနှံအမျိုးမျိုး) နှင့် လူ၊ တိရစ္ဆာန်နှင့် အပင်များအကြား အပြန်အလှန်ဆက်နွယ်မှုများရှိသည့် ဂေဟစနစ်များ (ဥပမာ- သစ်တောများ၊ ရေကန်များ၊ စိုက်ပျိုးမြေများ) တို့ ပါဝင်သည်။ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများသည် လူသားများအတွက် အရေးပါသည့် အရင်းအမြစ်များ ဖြစ်သည်။ တိရစ္ဆာန်များမှ ရရှိသည့် ပရိုတင်းဓာတ်၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ငါးသယံဇာတများမှတဆင့် လူပေါင်း ၃ ဘီလီယံခန့်အတွက် ထောက်ပံ့ပေးသကဲ့သို့ လူတို့စားသုံးသည့် အာဟာရဓာတ် ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ခန့်ကို အပင်များမှ ထောက်ပံ့ပေးသည်။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများရှိ ကျေးလက်ဒေသများတွင် နေထိုင်သည့် လူပေါင်း ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် ၎င်းတို့၏ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုများအတွက် အပင်များမှ