ပညာပေးစာစုများ

“ငှက်များအား ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရေး အင်းဆက်များအား ကြိုတင်ကာကွယ်ပေး” ကမ္ဘာပေါ်တွင် သားငှက်တိရစ္ဆာန်များစွာရှိသည့်အနက် ငှက်များသည် ဝတ်မှုန်ကူးခြင်းနှင့် ပိုးမွှားထိန်းချုပ်ခြင်းတို့အတွက် အရေးကြီးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ ငှက်များအနက် ဆောင်းခိုငှက်များသည် ၎င်းတို့အစာစားရန်၊ သားပေါက်ရန်နှင့် ယင်းသားပေါက်များကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ရန်တို့အတွက် အကောင်းမွန်ဆုံးဂေဟစနစ်ရှိရာ ကျက်စားဒေသများသို့ ကီလိုမီတာ ရာပေါင်း၊ ထောင်ပေါင်းများစွာ ပျံသန်းပြောင်းရွှေ့‌လေ့ရှိကြပြီး ငှက်သားပေါက်သည့်နေရာရှိ ဂေဟစနစ်များသည် ၎င်းတို့အတွက် သင့်တော်ကောင်းမွန်မှု မရှိတော့သည့်အခါများတွင် ပိုမိုကောင်းမွန်သည့် ဒေသများသို့ ထပ်မံပျံသန်း ပြောင်းရွှေ့ကြသည့် ငှက်များဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ ပျံသန်းကြရာတွင် ကမ္ဘာ့မြောက်ပိုင်းရှိ သားပေါက်သည့် နေရာများမှ တောင်ပိုင်းဒေသများရှိ ဆောင်းခိုသည့် ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့ပျံသန်းခြင်း၊ အာဖရိကတောင်ပိုင်းဒေသများတွင် သားပေါက်ပြီး မြောက်ပိုင်းရှိ ဆောင်းခိုသည့်ဒေသများ သို့မဟုတ် ကမ်းရိုးတန်းရာသီဥတုရှိသည့် ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း၊ ဆောင်းရာသီတွင် မြေနိမ့် လွင်ပြင်များ၌ ကျက်စားပြီး […]

အယ်လ်နီညိုဆိုသည်မှာ အယ်လ်နီညိုသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ အပူပိုင်းဒေသရှိ သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင်နှင့် လေထုအကြား အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုကြောင့် သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ်၏ သက်ရောက်မှုများ အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် မိုးခေါင်ခြင်း၊ သီးနှံဖြစ်ထွန်းအောင်မြင်နိုင်ချေ နည်းပါးလာခြင်း၊ ပြင်းထန် သော မုန်တိုင်းများကျရောက်ခြင်း၊ ရေကြီးခြင်း၊ မိုးရွာသွန်းမှုပုံစံမူမမှန်ခြင်း၊ နေ့အပူချိန် မြင့်မားခြင်း၊ ရေချိုသောက်သုံးရေများ ရှားပါးလာခြင်းနှင့်အတူ များစွာသော ကျန်းမာရေးပြဿနာများ ဖြစ်လာနိုင်ပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း အယ်လ်နီညိုရာသီဥတုအခြေအနေတွင် မိုးရွာသွန်းရက် လျော့နည်းလာခြင်း၊ ဆောင်းကာလ အအေးပေါ့ခြင်း၊ နွေရာသီ ပို၍ပူပြင်းခြောက်သွေ့ခြင်းတို့ဖြစ်ပေါ်ပြီး အယ်လ်နီညိုအားပြင်းမှု၊ အားပျော့မှုအပေါ်မူတည်၍ အပူလွန်ကဲခြင်း၊ အပူလှိုင်းဖြတ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် ထိခိုက်ဆုံးရှုံးမှု လျော့ပါးရေး လုပ်ဆောင်ချက်များအပါအဝင် “အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ်၏ သက်ရောက်မှုများ” ဆောင်းပါးအပြည့်အစုံကို အောက်ပါလင့်မှတဆင့် ဝင်ရောက်ဖတ်ရှုနိုင်ပါသည်။ FB Link – https://go.nugmyanmar.org/FB/Bulletin/I.1 သယံဇာတနှင့်

“ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ရေအရင်းအမြစ်” သန့်ရှင်းသော သောက်သုံးရေများကို သုံးစွဲခွင့်သည် လူ့အခွင့်အရေးတစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့သော် လူပေါင်း ၂.၂ ဘီလီယံခန့်သည် သန့်ရှင်း၍ စိတ်ချရသော သောက်သုံးရေများကို သုံးစွဲခွင့်မရဘဲ ၎င်းတို့၏ လူမှုဘဝများကို ဖြတ်သန်းနေထိုင်နေကြရသည်။ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ တစ်ဝက်ခန့်သည် အနည်းဆုံး နှစ်တစ်နှစ်၏ အချိန်အပိုင်းအခြားတစ်ခုတွင် အလွန်အမင်း ရေရှားပါးမှုဒဏ်ကို ကြုံတွေ့နေရသည်။ ရေနှင့်ဆက်စပ်သည့် ဘေးဒဏ်များသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅၀ ကျော်ခန့်အတွင်း သဘာဝဘေးဒဏ်စာရင်းတွင် ထိပ်ဆုံးမှ ပါဝင်လျက်ရှိပြီး သဘာဝဘေးဒဏ်ကြောင့် သေဆုံးမှုအားလုံး၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ခန့်ရှိသည်။ ရေအရင်းအမြစ်သည် ရာသီဥတု၊ လူမှုဘဝနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်အကြား အရေးကြီးသည့် ဆက်နွယ်ချက်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့်လိုက်လျောညီထွေစွာရှိစေရေး အဓိကဗဟိုချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ လူဦးရေတိုးပွားလာသည်နှင့်အမျှ ရေအရင်းအမြစ်သည် ပတ်ဝန်းကျင် ယိုယွင်းပျက်စီးခြင်းနှင့် ဆင်းရဲခြင်းတို့ကို တိုက်ဖျက်ရန် အရေးကြီးသည့် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာသည်။

“တောင်တန်းဒေသ ဂေဟစနစ်များကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခြင်း” တောင်တန်းဒေသများသည် ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်၏ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ရှိပြီး လူသား များ အမြတ်တနိုးတန်ဖိုးထားသင့်သည့် သဘာဝအဖိုးတန်ရတနာများ ဖြစ်သည်။ တောင်တန်း ဒေသများသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ကမ္ဘာ့ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ၏ တစ်ဝက် ခန့်တို့ မှီခိုရာဒေသ၊ မတူကွဲပြားသော ဘာသာစကားများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု မိရိုးဖလာဓလေ့ ထုံးထမ်းများ စုံလင်စွာရှိသည့် ဒေသခံပြည်သူများ နေထိုင်ရာဒေသဖြစ်သည်။ တောင်တန်း ဂေဟစနစ်များသည် လူဦးရေတစ်ဝက်ခန့်၏ နေ့စဉ်ဘဝရှင်သန် နေထိုင်နိုင်ရန်နှင့် စိုက်ပျိုး ရေးကဏ္ဍရေရှည်တည်တံ့ရန်တို့အတွက် ရေချိုသယံဇာတ ထောက်ပံ့ပေးသည့်အပြင် စွမ်းအင် နှင့် ဆေးဝါးများကိုပါ ထောက်ပံ့ပေးသည်။ ထို့ပြင် ကမ္ဘာ့ပေါ်ရှိအစားအစာများ၏ ၈၀ ရာခိုင် နှုန်းကို ထောက်ပံ့ပေးသော အပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၀ ခန့်အနက် ၆ မျိုးဖြစ်သည့် ပြောင်း၊ အာလူး၊

ပညာရေးဆောင်းပါး အမှတ် (၁၄) “မြန်မာနိုင်ငံရှိ သဘာဝအမွေအနှစ် နယ်မြေများ” ကို အောက်တွင် ဒေါင်းလုဒ်ရယူဖတ်ရှုနိုင်ပါသည်။ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာနအမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ Download

အပိုင်း (၂) တွင် ဒေသခံတိုင်းရင်းသား  ပြည်သူအစုအဖွဲ့များ ထိန်းသိမ်းသောနယ်မြေများ ဖြစ်ပေါ်လာစေ သည့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သဘောတူဆွေးနွေးချက်အချို့ကို တင်ပြထားသည်။ ဆက်လက်၍ ဒေသခံပြည်သူအစုအဖွဲ့ ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ၏ အဓိပ္ပာယ်၊ ရည်ရွယ်ချက်၊ IUCN သတ် မှတ်ထားသည့် ဒေသခံတိုင်းရင်းသား ပြည်သူအစုအဖွဲ့ထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ အမျိုးအစား (၆) ခုအ ကြောင်း၊ ICCA–Consortium အဖွဲ့ဝင်ခြင်းအားဖြင့် ရရှိနိုင်မည့် အခွင့်အလမ်းများအကြောင်းကို မျှဝေထားပါသည်။ အနာဂတ်ကာလအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားသင့်သည့်အရာများအနေဖြင့် ၁) မိမိတို့ဒေသဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်းနှင့် လိုအပ်ချက်များကို စာရင်းကောက်ယူခြင်း၊ ၂) နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် အခွင့်အရေးများကို အများသဘောတူ သတ်မှတ်ခြင်း၊ ၃) ဥပဒေအထောက်အပံ့များ ရယူခြင်းနှင့် ဒေသအခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီစေရန် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ၄) မိမိတို့နယ်မြေကို အမျိုးသားအဆင့် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေများ သတ်မှတ်ခြင်းစနစ်တွင်

မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသခံတိုင်းရင်းသား ပြည်သူအစုအဖွဲ့များ၊ ၎င်းတို့နေထိုင်ရာ အနီးအနားကနယ်မြေ (Territory) များသည် သဘာဝသယံဇာတ ပေါကြွယ်ဝရာဒေသများဖြစ်ကြပြီး ဒေသခံတိုင်းရင်းသားတို့ အတွက် စားဝတ်နေရေးနှင့် အသက်ရှင်နေထိုင်မှုပြုရာ ဘဝအခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်သည်သာမက၊ ၎င်းတို့၏ မိရိုးဖလာ ယဉ်ကျေးမှု စတင်ရာ၊ သမိုင်းအထောက်အထားများ တည်ရှိရာ၊ ဘိုးဘွားအမွေ အနှစ်နှင့် အထွဋ်အမြတ်ထားရာ အိမ် (Home of life) ဖြစ်ပါသည်။ ဒေသခံတိုင်းရင်းသား ပြည်သူအစုအဖွဲ့များနှင့် ၎င်းတို့၏နယ်မြေများမှာ ခွဲခြားလို့ မရအောင် အတူတကွ စည်းနှောင်ထားရှိပြီး ပြည်သူအစုအဖွဲ့များသည် အဆိုပါ နယ်မြေဆိုင်ရာခံစားခွင့်များအပေါ် မူရင်းပိုင်ရှင် များ ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းအပြင်  ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများ၏ သိမြင်နားလည်မှု/ဗဟုသုတ (Indigenous Knowledge) သည် ကမ္ဘာကြီးနှင့် လူသားမျိုးနွယ်များ ဆက်လက်ရှင်သန်ရပ်တည်နိုင်ရေးအတွက် အရေးကြီးလှပေသည်။ ဒေသခံတိုင်းရင်းသားပြည်သူများက ၎င်းတို့နယ်မြေများကို ဦးဆောင်ပါဝင် စီမံအုပ်ချုပ်ခြင်းဖြင့်

ယနေ့ကမ္ဘာကြီးသည် အချိန်နှင့်အမျှ ခေတ်မီဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသည့်နည်းတူ တစ်ဖက်တွင်လည်း  ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာပြဿနာများနှင့် ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့ရလျက်ရှိသည်။ သဘာဝအရသော်လည်းကောင်း လူတို၏ ပယောဂကြောင့်သော်လည်းကောင်း ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု ဖြစ်စဥ်များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိပြီး အကျိုးဆက်အနေဖြင့် အမျိုးမျိုးသော ဘေးအန္တရာယ်များကို ဖြစ်ပွားစေ သည်။ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဒဏ်ကို ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများသာမက မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း လက်ရှိခံစားရလျက်ရှိပြီး ယခုနှစ် နွေရာသီတွင် အပူချိန်ပိုမိုမြင့်တက်ခြင်းကို ကြုံတွေ့ခံစားခဲ့ကြရခြင်းဖြစ်သည်။ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို တိုက်ဖျက်ရာတွင် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုလျှာ့ချခြင်းနှင့် လိုက်လျောညီထွေ နေထိုင်ခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။ ယနေ့ခေတ်အချိန်အခါတွင် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်များကို ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့လာရသည်နှင့်အမျှ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုလျှော့ချခြင်းနှင့် လိုက်လျောညီထွေ နေထိုင်ခြင်းများကို မိမိကိုယ်တိုင် လိုက်နာ ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ အခြားသူများကို ပြန်လည်ဝေငှခြင်း၊ အသိပေးခြင်းတို့ဖြင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို တတ်နိုင်သမျှ တွန်းလှန်နိုင်ကြပါစေလို့ တိုက်တွန်းရေးသားဖော်ပြအပ်ပါသည်။ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာနအမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ Download

၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ (၁၁) ရက်နေ့၊ ယနေ့ကျရောက်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တောင်တန်းများ နေ့အတွက် ဆောင်ပုဒ်မှာ “အမျိုးသမီးများအင်အားဖြင့် တောင်တန်းများ ကာကွယ်ကြစို့ (Women move mountains)” ဖြစ်ပါသည်။ အမျိုးသမီးများသည် တောင်ကုန်းတောင်တန်းဒေသများ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရေးနှင့် လူမှုစီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတို့တွင် အဓိကကဏ္ဍတစ်ခုအနေဖြင့် ပါဝင် နေပါသည်။ အမျိုးသမီးများသည် တောင်ကုန်းတောင်တန်း သဘာဝသယံဇာတများကို အဓိက စီမံခန့်ခွဲသူများ၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူများ၊ ရိုးရာဓလေ့အစဉ်အလာများ ကို ထိန်းသိမ်းသူများ၊ ဒေသယဉ်ကျေးမှု စောင့်ရှောက်သူများနှင့် ရိုးရာတိုင်းရင်းဆေး ကျွမ်းကျင်သူများပင် ဖြစ်နေကြပါသည်။ ရာသီဥတုဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲမှုမြန်ဆန်လာခြင်း၊ တောင်ကုန်းတောင်တန်းဒေသ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတို့တွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုမရှိခြင်းတို့သည် အမျိုးသားများကို အခြား တစ်နေရာရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းကာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ရန် တွန်းအားဖြစ်စေခဲ့ပါသည်။ ထို့ကြောင့် အမျိုးသမီးများသည်

လွယ်ကူရိုးရှင်းသော နည်းလမ်းများအသုံးပြု၍ ဇီဝစွန့်ပစ်ပစ္စည်းများအဖြစ်မှ အဖိုးတန်အရင်းအမြစ်များအဖြစ်သို့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲလုပ်ဆောင်နိုင်သည့် လုပ်ငန်းစဥ်အဆင့်များအား လက်တွေ့သရုပ်ပြဆောင်ရွက်ချက်များနှင့် မျှဝေအပ်ပါသည်။ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာနအမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ Download